NH3 là dạng amoniac tự do hình thành chủ yếu từ quá trình phân hủy protein trong thức ăn dư thừa và chất thải tôm. Khi pH và nhiệt độ tăng cao, NH4+ sẽ chuyển sang dạng NH3 tự do – dạng cực độc đối với tôm. Chỉ cần hàm lượng NH3 vượt 0,1 mg/l, tôm đã bắt đầu stress, giảm bắt mồi và suy yếu gan tụy.
H2S lại sinh ra từ quá trình phân hủy yếm khí lớp bùn đáy giàu hữu cơ. Khí này có mùi trứng thối đặc trưng và cực độc ngay cả ở nồng độ thấp. Khi oxy đáy giảm mạnh vào ban đêm hoặc sáng sớm, H2S dễ dàng khuếch tán lên tầng nước, khiến tôm nổi đầu hàng loạt.
Điểm nguy hiểm là hai loại khí này thường xuất hiện song song, vì vậy xử lý NH3 H2S trong ao tôm cần được thực hiện tổng thể chứ không thể xử lý riêng lẻ từng loại

2. CẤP CỨU TỨC THỜI KHI KHÍ ĐỘC CAO

Áp dụng khi tôm nổi đầu, khí trứng thối nặng mùi, test NH3/H2S vượt ngưỡng.

Giảm hoặc ngừng cho ăn ngay

Giảm 30–50% lượng thức ăn và có thể ngưng hoàn toàn trong 1–2 ngày nếu khí độc ở mức cao. Điều này giúp cắt nguồn phát sinh hữu cơ mới và giảm áp lực phân hủy đáy ao. Tiếp tục cho ăn trong điều kiện khí độc cao sẽ làm tình trạng xấu đi nhanh chóng.

Tăng cường oxy tối đa

Chạy toàn bộ quạt nước, sục khí đáy và bổ sung oxy viên hoặc oxy bột nếu cần. Oxy không chỉ giúp tôm vượt qua giai đoạn stress mà còn thúc đẩy quá trình oxy hóa H2S thành dạng ít độc hơn và hỗ trợ vi sinh có lợi hoạt động mạnh.
Lưu ý: Không quạt quá mạnh làm sục bùn đáy, tránh phát tán thêm H2S.

Thay nước pha loãng khí độc

Thay nước từ 30–50% là biện pháp pha loãng nhanh nồng độ khí độc trong ao. Việc thay nước nên thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều mát để hạn chế sốc nhiệt và biến động pH. Nguồn nước cấp phải được xử lý kỹ nhằm tránh đưa thêm mầm bệnh hoặc tảo xấu vào ao

Sử dụng Yucca hấp thụ khí độc

Yucca schidigera được xem là giải pháp hấp thụ khí độc nhanh và an toàn. Hoạt chất saponin trong Yucca có khả năng liên kết và giảm nồng độ NH3 tự do trong nước chỉ sau vài giờ sử dụng, đồng thời làm giảm mùi H2S rõ rệt.

Tạt vi sinh xử lý đáy và nước 

Việc bổ sung vi sinh xử lý đáy chuyên sâu như Aqua Bottom, Hydro Max hoặc các dòng vi sinh phân hủy hữu cơ mạnh giúp tái lập hệ vi sinh có lợi. Vi sinh sẽ cạnh tranh với vi khuẩn yếm khí, phân hủy mùn bã hữu cơ và giảm nguồn sinh khí độc từ gốc. Thời điểm tạt vi sinh tốt nhất là 9–10 giờ sáng, trước đó nên chạy quạt khoảng 30 phút để tăng oxy hòa tan, giúp vi sinh hoạt động hiệu quả hơn.

Xi-phông đáy ao    

Xi-phông đáy cũng là bước không thể thiếu. Việc loại bỏ lớp bùn đen, thức ăn dư và xác tảo giúp cắt nguồn phát sinh H2S lâu dài. Tuy nhiên cần thực hiện nhẹ nhàng, tránh khuấy động quá mạnh khiến khí độc bùng phát ngược lên tầng nước.

3. GIẢI PHÁP LÂU DÀI – PHÒNG NGỪA BỀN VỮNG

Sau khi xử lý khẩn cấp, cần duy trì giải pháp ổn định môi trường.  

Sử dụng vi sinh định kỳ 3–7 ngày/lần

Các dòng vi sinh như Aqua Bottom, Hydro Max giúp:

• Phân hủy mùn bã hữu cơ
• Ổn định hệ vi sinh có lợi
• Giảm phát sinh H2S đáy

Quản lý pH và kiềm

• Duy trì pH: 7,8 – 8,3
• Kiềm > 100 mg/l

Có thể tạt vôi CaCO3, Dolomite hoặc khoáng tổng hợp để tăng kiềm và ổn định hệ đệm của nước.

Quản lý thức ăn khoa học

• Không cho ăn dư
• Điều chỉnh theo thời tiết
• Mưa lớn → giảm 20–30% thức ăn
• Theo dõi vó ăn chặt chẽ

Thức ăn dư chính là nguồn sinh khí độc lớn nhất.

Kiểm tra đáy ao định kỳ

• Quan sát màu bùn
• Kiểm tra mùi đáy
• Theo dõi khí nổi lên khi quạt

Phát hiện sớm giúp xử lý kịp thời trước khi bùng phát phân trắng (WFD).

Dấu hiệu cảnh báo cần xử lý NH3 H2S trong ao tôm ngay

• Ao có mùi trứng thối
• Nước sậm màu, nhiều bọt
• Tôm nổi đầu lúc sáng sớm
• Giảm ăn đột ngột
• Xuất hiện phân trắng

Khi thấy các dấu hiệu trên, cần hành động ngay theo quy trình cấp cứu đã nêu.

Kết luận 

Xử lý NH3 H2S trong ao tôm là quy trình bắt buộc trong nuôi thâm canh hiện đại. Khi khí độc tăng cao cần giảm ngay 30–50% thức ăn, tăng oxy tối đa, thay nước hợp lý, sử dụng Yucca hấp thụ nhanh và bổ sung vi sinh xử lý đáy chuyên sâu. Về lâu dài phải duy trì vi sinh định kỳ, ổn định pH và kiềm trên 100 mg/l, quản lý thức ăn chặt chẽ và kiểm tra đáy ao thường xuyên.    
Chủ động kiểm soát khí độc chính là chìa khóa giúp vụ nuôi ổn định, hạn chế phân trắng, tăng tỷ lệ sống và tối ưu lợi nhuận bền vững.