1. Bệnh đốm trắng ở tôm là gì? 

Bệnh đốm trắng ở tôm do virus WSSV (White Spot Syndrome Virus) gây ra. Đây là loại virus có độc lực rất mạnh, tấn công trực tiếp vào tế bào biểu mô của da, mang, dạ dày và các cơ quan nội tạng của tôm. Khi virus bùng phát, tốc độ lây lan cực nhanh qua nước, qua tiếp xúc hoặc qua vật chủ trung gian.
Điểm nguy hiểm của bệnh đốm trắng ở tôm là thời gian ủ bệnh ngắn, thường chỉ vài ngày sau khi môi trường ao nuôi biến động hoặc tôm suy yếu. Khi phát hiện dấu hiệu rõ ràng thì tôm đã ở giai đoạn nặng.

2. Nguyên nhân gây bệnh đốm trắng ở tôm

2.1 Do virus WSSV

WSSV là tác nhân chính gây bệnh đốm trắng ở tôm, có khả năng tồn tại lâu trong môi trường nước và bùn đáy. Virus xâm nhập qua mang, vỏ hoặc đường tiêu hóa, sau đó nhân lên cực nhanh trong cơ thể tôm.

2.2 Yếu tố môi trường thuận lợi cho virus bùng phát

Dù virus có mặt trong môi trường, nhưng bệnh thường bùng lên khi:

• Nhiệt độ giảm đột ngột, đặc biệt vào mùa mưa hoặc giao mùa
• Độ mặn biến động mạnh
• Ao nuôi ô nhiễm, nhiều chất hữu cơ
• Oxy hòa tan thấp
• Tôm bị stress do thay nước hoặc mật độ cao

Khi sức đề kháng giảm, virus sẽ nhanh chóng tấn công và gây bùng phát bệnh đốm trắng ở tôm.

2.3 Lây nhiễm qua nhiều con đường

Bệnh lây lan rất nhanh qua:

• Tôm giống mang mầm bệnh (không kiểm tra PCR)
• Nguồn nước cấp không xử lý kỹ
• Giáp xác trung gian như cua, còng, tôm tự nhiên
• Tôm khỏe ăn xác tôm bệnh

Chỉ một ao nhiễm bệnh có thể lây sang cả khu vực nếu không kiểm soát nghiêm ngặt.

3. Dấu hiệu nhận biết bệnh đốm trắng ở tôm

3.1 Dấu hiệu trên cơ thể

• Xuất hiện các đốm trắng tròn kích thước 0.5–2mm dưới lớp vỏ
• Đốm rõ nhất ở giáp đầu ngực và phần lưng
• Khi bệnh nặng, đốm lan toàn thân
• Vỏ mỏng, dễ bong

3.2 Thay đổi hành vi

• Tôm bơi lờ đờ
• Tấp mé bờ, nổi gần mặt nước
• Vùi mình xuống bùn
• Đỏ thân, đặc biệt là phần đuôi

3.3 Tốc độ chết nhanh

Một dấu hiệu rất đặc trưng của bệnh đốm trắng ở tôm là tôm đang ăn mạnh đột ngột bỏ ăn. Sau 1–2 ngày phát hiện đốm trắng, tôm bắt đầu chết rải rác rồi chuyển sang chết hàng loạt với tốc độ rất nhanh.

4. Cách xử lý khi phát hiện bệnh đốm trắng ở tôm

Hiện chưa có thuốc đặc trị virus WSSV, vì vậy khi ao đã nhiễm bệnh đốm trắng ở tôm, bà con cần xử lý theo hướng giảm thiệt hại và tránh lây lan.

4.1 Thu hoạch ngay nếu tôm đạt kích cỡ

Nếu tôm đã đạt kích cỡ thương phẩm, cần thu hoạch ngay để bảo toàn vốn. Không nên chần chừ vì chỉ sau vài ngày, tỷ lệ chết có thể lên đến 100%.

4.2 Tiêu hủy nếu tôm chưa đạt kích cỡ

Nếu tôm chưa đạt cỡ:

• Dùng Chlorine 40–100ppm (khoảng 30kg/1000m³ nước) để tiêu diệt tôm và mầm bệnh
• Hoặc sử dụng Formol 50–70ppm
• Ngâm ao tối thiểu 7 ngày trước khi xả thải

Việc tiêu hủy đúng cách giúp ngăn chặn mầm bệnh phát tán ra môi trường xung quanh.

4.3 Sát khuẩn toàn bộ dụng cụ

Toàn bộ dụng cụ, quạt nước, lưới phải được sát khuẩn bằng Chlorine 1600ppm, không dùng chung dụng cụ giữa các ao, hạn chế người ra vào khu vực ao bệnh để ngăn tái phát bệnh đốm trắng ở tôm.

4.4 Nghỉ ao đúng thời gian

Sau khi xử lý, nên để ao nghỉ 1–2 tháng. Có thể thả cá rô phi để tiêu diệt ký chủ trung gian, cắt đứt vòng đời virus.

5. Phòng bệnh đốm trắng ở tôm hiệu quả

Vì bệnh đốm trắng ở tôm không có thuốc trị, phòng bệnh là giải pháp quan trọng nhất.

5.1 Chọn giống sạch bệnh

• Sử dụng tôm giống có chứng nhận kiểm dịch
• Bắt buộc kiểm tra PCR âm tính với WSSV
• Không mua giống trôi nổi, giá rẻ bất thường

5.2 Cải tạo ao kỹ lưỡng

• Diệt giáp xác trung gian
• Phơi đáy, bón vôi đúng liều
• Lọc nước kỹ trước khi cấp vào ao

5.3 Quản lý môi trường ổn định

• Duy trì oxy hòa tan > 4 mg/l
• Kiểm soát pH, kiềm ổn định
• Hạn chế biến động đột ngột
• Bổ sung Vitamin C, khoáng, men vi sinh tăng sức đề kháng

6. Phân biệt bệnh đốm trắng ở tôm với đốm trắng do dư vôi

Không phải mọi đốm trắng đều là bệnh đốm trắng ở tôm.
Nếu do dư vôi:

• Tôm vẫn ăn bình thường
• Không tấp bờ
• Không chết hàng loạt

Trong trường hợp này chỉ cần kiểm tra lại pH, độ cứng nước và điều chỉnh phù hợp.

Kết luận

Bệnh đốm trắng ở tôm là một trong những bệnh nguy hiểm nhất trong nuôi tôm hiện nay. Do chưa có thuốc đặc trị, việc phát hiện sớm, xử lý quyết liệt và chủ động phòng ngừa là giải pháp duy nhất giúp bảo vệ vụ nuôi. Người nuôi càng kiểm soát tốt môi trường và con giống, nguy cơ bùng phát bệnh đốm trắng ở tôm càng giảm.
Chủ động phòng bệnh hôm nay chính là bảo vệ lợi nhuận ngày ma